|
TANIM
§
Dokuların ihtiyacı olan
metabolik substratların ve oksijenin karşılanamaması sonucu ortaya çıkan
ve doku perfüzyon bozukluğu ile seyreden akut bir durumdur
§
Yetersiz perfüzyon uzun
süre devam ederse çeşitli metabolik ve sistemik cevaplar ortaya çıkar
§
Epidemiyoloji
§
Hastaneye yatan çocuk ve
erişkinlerin % 2’sinde şok tablosu gelişir
§
Mortalite oranı % 20-50
arasında değişmektedir
§
Bir çok hasta şokun akut
hipotansif fazında ölmezler, çoğunlukla şok durumu ile ilişkili olarak
bir veya birden fazla organ tutulumu sonucu ölürler
§
Multiple organ
etkilenmesi mortaliteyi artırır
§
Bir organ tutulumu
mevcudiyetinde mortalite oranı % 25, iki organ tutulumunda % 60 ve üç
veya daha fazla organ tutulumunda ise % 85 ve üzerindedir
§
Patofizyoloji
§
Yetersiz doku perfüzyonu
sonucu gelişen hipoksik ve iskemik zararlanma tetik çekici faktördür
§
Bu tetik çekici faktörler
sayesinde çeşitli mediatörlerin salınımı olur
§
Şok sırasında immün
sistemin aracılık ettiği yanıtda meydana gelebilir, özellikle septik
epizodlarda bu durum daha sık görülür, buna sistemik inflamatuvar cevap
sendromu (SİRS) denir
§
SİRS viral ve bakteriyel
enfeksiyonlardan sonra sepsis ve ciddi şok riskini arttırır
§
Hipotansiyon geç dönem
şokun bulgusudur ve bu dönemde mortalite yüksektir
§
Buna karşın hipotansiyonu
olupda doku perfüzyonunda bir bozukluk yoksa o zaman şok yoktur
ŞOK NEDENLERİ
Hipovolemik Şok
A-Kan Kaybı
Eksternal
İnternal kanama
Gastrointestinal
İntraabdominal (Karaciğer, dalak)
Büyük damar yaralanması
İntrakraniyal hemoraji
Kırıklar
Rölatif kayıplar
İlaçlar (vazodilatörler, aneztezik barbütüratlar)
Spinal
kord travması
Sepsis
Anaflaksi
B-Plazma kaybı
Yanıklar
Protein Kaybedilen sendromlar (Nefrotik
sendrom, bağırsak hastalıkları)
Sepsis
C-Sıvı ve
elektrolit kayıpları
Kusma ve ishal (Akut gastroenteritler)
Aşırı diüretik verilmesi
Aşırı terleme
Endokrin
§
Diabetik ketoasidoz
§
Diabetes insipidus
§
Adrenal yetmezlik
Kardiyojenik
Şok
§
Aritmiler (Supraventriküler
taşikardi, bradikardi, ventriküler ritm bozuklukları)
§
Kardiyomyopatiler, kardit
§
Akut myokard infarktüsü
§
Akut valvüler yetmezlik
§
Konjenital kalp
hastalıkları
§
Konjestif kalp yetmezliği
§
Mekanik tıkanmalar (Perikardiyal
efüzyon, tamponad, basınçlı ventilasyon, pnömotoraks, pulmoner emboli,
dissekan aort anevrizması, atrial miksoma)
§
Kalp cerrahisi ve sonrası
myokard zedelenmesi
Mikrosirkulatuvar Endotel Zedelenme ve Korpüsküler Agregasyon
§
Anaflaksi
§
DIC
§
Yanık, septik şok, travma
Hücre membran
zedelenmesi
Septik
şok
Anaflaksi
İskemi,
hipoksi, anoksi, pankreatit
Diğerleri
Endokrin yetmezlik
Addison hastalığı
Miksödem
KLİNİK
§
Hipovolemik şok; mental
durumda değişiklik, taşipne taşikardi, hipotansiyon, soğuk ekstremite ve
oligoüri ile seyreder
§
Buna karşın hipovolemik
şokda normal veya sadece hafif ve orta derece kalp hızı ve kan
basıncında değişiklik ve hafif soğuk ekstremitelerde eşlik edebilir
§
Kompanse veya ılık şokda
taşikardi, taşipne, yeterli idrar çıkımı ve hafif metabolik asidoz
§
Kardiyojenik şokda
ekstremiteler soğuk, kapiller dolum zamanı uzun, hipotansiyon, taşipne,
idrar çıkımının azalması
§
Kompanse olmayan şok veya
soğuk şok bütün şok dönemlerinin geç dönemlerinde meydana gelebilir
TEDAVİ
§
Çoğu vakada erken dönem
şokda 20 ml/kg normal SF veya ringer laktat solusyonu bolus dozunda
verilir
§
İnfüzyon yapıldıktan
sonra hasta tekrar değerlendirilir ve gerekirse tekrarlanabilir
§
Hastada hipovolemini
nedeni kan kaybı veya proteinden zengin sıvı ise taze donmuş plazma,
albumin, tam kan ve eritrosit süspansiyonu replasmanı yapılabilir
§
Septik, kardiyojenik,
distrübütif ve nadirende hipovolemik şokda hem kalp hızını hemde
kardiyak kontraktiliteyi stümüle edici ilaçlar kullanılabilir
§
Bu ilaçlar oksijen
tüketimini artırıcı ve kardiyak disritmiye neden olucu etkisi vardır
§
Dopamin ve epinefrin çok
sık kullanılır
§
Epinefrinin periferik
vasküler tonus ve kalp üzerinde daha büyük etkisi ve yine epinefrin
myokardın oksijen tüketimini arttırıcı ve disritmi yapıcı etkisi vardır
§
Dobutamin bunlara
alternatif olarak özellikle kardiyojenik şokda tercih edilir ve
afterloadu azaltıcı etkisi vardır
§
Norepinefrin ve
fenilefrin sistemik vasküler direnci düşük olan vakalarda kullanılır
§
Erken şok döneminde
nadiren afterloadu azaltıcı ilaç kullanılabilir, özellikle kardiyojenik
şokun geri dönme fazında çok yaralıdır
§
Milrinon ve amrinone
afterloadu azaltıcı ve kontraktiliteyi arttırıcı etkisi vardır ve bu
nedenle kardiyojenik şokda kullanılabilir
§
Ciddi şokda koagülasyon
bozukluğu sıklıkla eşlik eder.
§
Asidoz ve hipokalsmi.
§
Sıvıya, ilaçlara ve diğer
tedavilere yanıt vermeyen hastalara nadiren diğer noninvazif tekniklere
başvurulabilir
§
EKMO septik ve
kardiyojenik şok dışında pulmoner ödem, sıvı yüklenmesi ve kimyasal
mediatörlerin uzaklaştırılmasında kullanılabilir
|